1. SARRERA

Gradu Amaierako Lan hau soziolinguistikaren eta hizkuntzaren didaktikaren esparruan kokatzen da, eta bere helburua da hezkuntza-testuinguruan euskararen erabilera eta pertzepzioa aztertzea, bereziki euskara batuaren eta euskalkien inguruan. Euskararen hizkuntza-errealitateak beste hizkuntza askotatik bereizten duen funtsezko ezaugarri bat du: barne-aniztasun nabarmena, hainbat lurralde eta erkidegotan izan duen garapen historikoaren ondorioz. Zuazok (2010) dioen bezala, aniztasun hori euskalkietan gauzatzen da, euskal hizkuntza- eta kultura-ondarearen funtsezko zati baitira. Denboran zehar, euskarak eraldaketa garrantzitsuak izan ditu, batez ere XX. mendean egindako estandarizazio prozesuaren ondorioz. Euskara batuaren sorrerak eremu formaletan erabiltzeko aukera emango zuen eta eremu ezberdinetako hiztunen arteko komunikazioa erraztuko zuen hizkuntza-eredu komun bat izateko beharrari erantzun zion. Ildo horretan, Gorter (2012) nabarmendu duenez, estandarizazioa funtsezkoa izan zen euskararen erabilera-eremuak zabaltzeko eta bizitza publikoan duen presentzia sendotzeko. Hala ere, euskara batuaren sendotzeak ez du euskalkien desagerpena ekarri, baizik eta bi errealitateak elkarrekin bizi dira gaur egun. Euskalkiek presentzia handia izaten jarraitzen dute hiztun askoren eguneroko bizitzan, eta zeregin garrantzitsua betetzen dute hizkuntza- eta kultura-identitatearen eraikuntzan. Izan ere, ikerketa berriagoek, hala nola Aurrekoetxea et al. (2019) autoreek agerian uzten dute barietate horien konplexutasuna eta aberastasuna, bai eta trantsizio-eremuak ere. Alde horretatik, hezkuntzaren esparrua bereziki esanguratsua da errealitate hori aztertzeko. Eskola, ezagutzak transmititzeko leku bat izateaz gain, hizkuntza-praktikak eraiki eta finkatzeko ingurune bat ere bada. Cenoz eta Gorter (2015) autoreek adierazi bezala, ingurune eleanitzetako hezkuntza-testuinguruek funtsezko zeregina betetzen dute hizkuntza-gaitasunen garapenean eta aldaera eta hizkuntza desberdinen kudeaketan. Gainera, euskararen kasuan, hezkuntza-sistemak berebiziko garrantzia izan du euskararen normalizazioan eta hedapenean. VII. Inkesta Soziolinguistikoaren datuek jasotzen duten bezala (Eusko Jaurlaritza, 2021), euskara dakiten pertsonen kopuruak nabarmen egin du gora azken hamarkadetan, batez ere belaunaldi gazteenen artean, neurri handi batean eskola-eremuan duen presentziari esker. Hala ere, Soziolinguistika Klusterrak (2022) ohartarazten duenez, ezagutzaren gehikuntza horrek ez du beti hizkuntzaren erabilera eraginkorra ekartzen testuinguru guztietara. Egoera horrek euskara batua eta euskalkiak nola erlazionatzen diren ikusteko agertoki pribilegiatu bihurtzen du ikasgela. Alde batetik, euskara batua material didaktikoen eta irakaskuntza formalaren erreferentzia nagusia da; bestetik, euskalkiak ikasleen bat-bateko elkarreraginean eta eguneroko erabileretan agertzen dira. Dualtasun hori aztertzeak aukera ematen du eskola-testuinguruan sortzen diren hizkuntza-dinamikak hobeto ulertzeko eta horiek hizkuntzaren ikaskuntzan eta erabileran duten eraginari buruz hausnartzeko. Lan honek errealitate hori aztertzen du Lehen Hezkuntzaren testuinguruan, eta arreta berezia eskaintzen dio Arratia-Nerbioi eremuari. Eskualde horretan euskarak presentzia esanguratsua izan du tradizioz, eta mendebaldeko euskararen barietateek bizitasun nabarmena dute (Zuazo, 2010). Testuinguru hori bereziki interesgarria da euskara batuaren eta euskalkien arteko harremana aztertzeko, baita komunikazio-egoera errealetan euskara nola erabiltzen den aztertzeko ere. Gai hau aukeratzeko, garrantzi akademikoa eta gizarte- eta hezkuntza-interesa hartu dira kontuan. Euskararen barietateak eskolan nola erabiltzen eta hautematen diren ulertzea lagungarria izan daiteke hezkuntza-praktikak hobetzeko eta hizkuntza-aniztasunarekiko jarrera kontzienteagoa eta positiboagoa sustatzeko. Era berean, lan honek euskararen gaur egungo errealitatearen ikuspegi osatuagoa eman nahi du, euskararen dimentsio estandarizatua eta euskalkien aberastasuna kontuan hartuta. Azken batean, Gradu Amaierako Lan honek euskara batuaren eta euskalkien arteko harremanean sakondu nahi du hezkuntza-testuinguruan, bi errealitateek duten garrantzia eta ikasleen hizkuntza-garapenean duten zeregina balioetsiz.

2. MARKO TEORIKOA

2.1. Euskararen egoera gaur egun Euskara Euskal Herriko berezko hizkuntza da eta euskal gizartearen ondare kultural eta identitarioaren osagai nagusietako bat da. Hala ere, nahiz eta lurralde honetan presentzia historiko luzea izan, euskararen egoera soziala ez da beti bera izan. Denboraren poderioz, hainbat faktore politiko, sozial eta kulturalek eragina izan dute hizkuntzaren transmisioan eta erabilera-eremuetan; ondorioz, euskararen egoera soziala aldatu eta eraldatu egin da garai desberdinetan (Ortega et al., 2021) Gaur egun, euskara testuinguru soziolinguistiko eleanitz batean erabiltzen da, batez ere gaztelaniarekin eta frantsesarekin batera bizi den hizkuntza-ingurunean. Egoera horrek eragina du hiztunen hizkuntza-praktiketan eta hizkuntza bakoitza erabiltzen den eremuetan. Gainera, euskararen presentzia eta erabilera ez dira berdinak lurralde guztietan; izan ere, hizkuntzaren aintzatespen instituzionala, eguneroko erabilera eta bizitasun soziolinguistikoa nabarmen aldatzen dira hitz egiten den eremuaren arabera (Maia eta Larrea, 2008). Errealitate soziolinguistiko hori ulertzea funtsezkoa da euskarak egungo gizartean eta, bereziki, hezkuntzan betetzen duen papera aztertzeko; izan ere, eremu horietan hizkuntza funtsezko elementua da hizkuntzak ikasteko eta gizarteratzeko prozesuetan. 2.1.1 Euskararen egoera soziolinguistikoa Euskararen egungo egoera soziolinguistikoa ulertzeko, kontuan hartu behar da hizkuntzaren presentzia eta erabilera ez direla berdinak euskararen lurralde guztietan. Izan ere, faktore historiko, politiko eta administratiboek eragin zuzena izan dute hizkuntzaren egoeran eta haren aitortza instituzionalean. Gaur egun, euskararen aitortza ofiziala ez da berdina hitz egiten den lurralde guztietan. Euskal Autonomia Erkidegoan hizkuntza ofiziala da gaztelaniarekin batera; Nafarroan, berriz, euskararen aitortza ofiziala lurraldearen araberakoa da, legeriak ezarritako zonakatze linguistikoaren arabera. Ipar Euskal Herriaren kasuan, aldiz, euskarak ez du onarpen ofizialik, eta horrek baldintzatu egiten du euskararen presentzia zenbait erakunde-eremutan (Cenoz, 2009; Martínez de Luna, 2013). Lurraldeen arteko alde horiek gorabehera, hainbat ikerketa soziolinguistikok erakusten dute euskararen ezagutzak gora egin duela azken hamarkadetan, batez ere gazteen artean. Eusko Jaurlaritzaren Inkesta Soziolinguistikoan jasotako datuen arabera, euskara ulertzen edo hitz egiten duten pertsonen kopuruak gora egin du pixkanaka XX. mendearen amaieratik (Eusko Jaurlaritza, 2021). Hazkunde-prozesu horretan, hezkuntza-sistemak funtsezko zeregina izan du. Lasagabasterrek dioen bezala (2001), euskarak funtsezko lekua duen hezkuntza-ereduen hedapenak hiztunen kopurua handitzea ahalbidetu du eta hiztun elebidunen belaunaldi berriak sortzen lagundu du. Ildo beretik, Cenozek (2009) nabarmendu du hezkuntza bihurtu dela euskarazko hizkuntza-ikaskuntzarako eta -sozializaziorako gune nagusietako bat. Hala ere, hizkuntzaren ezagutza handitzeak ez du beti esan nahi eguneroko bizitzan hizkuntzaren erabilera modu berean areagotzen denik. Martínez de Lunak (2013) adierazten duen bezala, alde nabarmena dago euskara dakiten pertsonen eta eguneroko bizitzan euskara erabili ohi dutenen artean. Izan ere, kasu askotan, euskara bigarren hizkuntza gisa bereganatzen da hezkuntza-sistemaren bidez, eta ama-hizkuntza gisa eskuratzen duten hiztunen kopuruak txikiagoa izaten jarraitzen du. Egoera honek euskararen normalkuntzarako erronka nagusietako bat islatzen du: hizkuntzaren ezagutza gizarte eremu ezberdinetan erabilera eraginkor bihurtzea. Zentzu horretan, euskararen erabileran eragina izan dezakete hainbat faktorek, hala nola hiztunen hizkuntza-jarrerek, hizkuntzak gizarte-ingurunean duen presentziak edo eguneroko bizitzan erabiltzeko benetako aukerek. Amorrortuk, Ortegak eta Idiazabalek (2009) adierazi bezala, hizkuntzarekiko jarrerek eta praktika sozialek baldintzatzen dute, neurri handi batean, komunikazio egoera jakinetan zein hizkuntza aukeratzen den. Euskararen egoera soziolinguistikoa ulertzeko beste funtsezko alderdi bat hizkuntzaren belaunaldien arteko transmisioa da. Familia hizkuntzaren sozializaziorako gune nagusietako bat da bizitzako lehen urteetan. Horregatik, euskara familia barruko hasierako hizkuntza gisa transmititzea funtsezko faktoretzat jotzen da hizkuntzaren bizitasunerako. Hala ere, eta aurretik aipatu bezala, kasu askotan eskola bihurtu da euskara ikasteko gune nagusia biztanleriaren zati handi batentzat (Martínez de Luna, 2013). 2.1.2 Euskal diglosia eta euskararen normalizazioa Euskararen errealitate soziolinguistikoa askotan diglosia kontzeptuaren bidez aztertu izan da. Kontzeptu horrek komunitate berean bi hizkuntza batera egotea adierazten du, eta bakoitzak gizartean funtzio desberdinak betetzen ditu. Fergusonek (1959) proposatutako definizio klasikoaren arabera, egoera diglosikoetan, hizkuntzetako bat eremu formalekin lotu ohi da eta prestigio sozial handiagoa du; bestea, berriz, testuinguru informal edo familiarretan erabiltzen da nagusiki. Euskal Herriaren kasuan, diglosia euskararen eta gaztelaniaren arteko harremanari lotuta egon da historikoki. Denbora luzez, gaztelania izan zen esparru instituzional eta formal gehienetan, hala nola administrazioan, hezkuntzan edo komunikabideetan. Ondorioz, euskara espazio pribatu edo komunitarioetara mugatu zen batez ere, eta horrek eremu sozial jakin batzuetan presentzia murriztea eragin zuen (Zuazo, 2010). Goikoetxeak (2003) azaltzen duenez, zenbait gizarte-esparrutan gaztelaniaren nagusitasuna hainbat faktore historiko eta sozialek indartu zuten. Horien artean, administrazioan aritzeko edo gizarte- eta lan-aukera jakin batzuk lortzeko gaztelania erabiltzeko beharra nabarmentzen zen.

1. mendearen bigarren erdialdetik aurrera, egoera diglosiko hori gainditzeko eta euskararen normalizazioa sustatzeko hainbat ekimen garatzen hasi ziren. Ekimen horien artean, besteak beste, hizkuntzaren legezko aitorpena, hizkuntza-politika espezifikoen garapena eta euskara hezkuntzan, administrazioan edo komunikabideetan pixkanaka sartzea. Cenozen arabera (2009), neurri horiek nabarmen lagundu dute euskararen presentzia soziala indartzen eta euskararen erabilera-eremuak zabaltzen.

Hezkuntza-sistemak berebiziko garrantzia izan du hizkuntza-normalkuntzako prozesu honetan. Euskara irakaskuntza-hizkuntza gisa sartzeak hizkuntzaren erabilera-eremuak nabarmen zabaltzea ahalbidetu du, eta bizitza publikoan duen presentzia indartzen lagundu du. Hala ere, hizkuntza-normalkuntzaren prozesuak hainbat erronkari aurre egiten jarraitzen du. Horien artean daude, besteak beste, hizkuntzaren ezagutzaren eta erabilera eraginkorraren arteko aldea, lurraldeen arteko desberdintasunak euskararen presentzia sozialean edo hiztun-komunitatearen barruan hizkuntza-aldaera desberdinak batera egotea (Maia eta Larrea, 2008). Testuinguru horretan, zenbait egilek adierazi dute Euskara Batuaren eta euskalkien arteko harremanak neurri batean diglosia-egoeretan ikusten diren dinamiken antza izan dezakeela. Euskara batua, oro har, testuinguru formal, akademiko edo instituzionaletan erabiltzen den bitartean, euskalkiak maiz erabiltzen dira egoera informaletan eta eguneroko komunikazioan (Goikoetxea, 2003; Maia eta Larrea, 2008). Errealitate hori hezkuntzaren eremuan ere ikusten da. Ikastetxe gehienetan Euskara Batua erabiltzen da irakaskuntzan eta material didaktikoetan. Hala ere, eremu jakin batzuetan, ikasleek dialekto barietateak erabil ditzakete eguneroko komunikazioan. 2.2. Euskara Batua eta euskalkiak Euskararen ezaugarri nabarmenetako bat barne-aniztasun nabarmena da. Historian zehar, hizkuntza hainbat lurralde eta komunitatetan garatu da, eta, horri esker, hainbat euskalki aldaera agertu dira. Aldaera horiek, euskalkiak izenekoak, desberdintasun fonetiko, lexiko eta morfosintaktikoak dituzte, eta hizkuntzaren bilakaera historikoa eta eremu bakoitzeko berezitasun soziokulturalak islatzen dituzte (Zuazo, 2016; Aurrekoetxea et al., 2019) Koldo Zuazo hizkuntzalariak dioen bezala, euskara nagusiki tokiko testuinguruetan eta ahozko komunikazioaren bidez transmititutako hizkuntza izan da, eta horrek eskualdeko barietate desberdinen sendotzea erraztu du (Zuazo, 2010). Mendeetan zehar, barietate horiek izan ziren eguneroko bizitzan euskara erabiltzeko modu nagusia; idatzizko produkzioa, berriz, nahiko mugatua zen eta egile bakoitzaren euskalkiak erabiltzen ziren. Hala ere, euskara gizarte-esparru berrietan sartzen hasi zen heinean (hezkuntza, administrazioa eta komunikabideak bereziki), lurralde ezberdinetako hiztunen arteko komunikazioa erraztuko zuen hizkuntza-aniztasun komun bat izateko beharra sortu zen. Ildo horretan, hainbat ikerketa soziolinguistikok nabarmendu dute hizkuntza baten estandarizazioa beharrezkoa izaten dela eremu formaletan eta testuinguru instituzionaletan hizkuntza baten presentzia bermatzeko (Cenoz eta Gorter, 2015) Euskararen kasuan, prozesu horrek Euskara Batua sortu zuen, hizkuntzaren zenbait alderdi testuinguru formaletan erabiltzeko batzea ahalbidetzen duen aldaera estandarizatua. Barietate hori agertzea funtsezko urratsa izan zen euskararen hizkuntza-normalkuntzarako prozesuan eta gizarte-gune berrietara hedatzeko bidean (Zuazo, 2010). Hala ere, euskara estandarra sortzeak ez zuen euskalkien desagerpena ekarri. Aitzitik, egungo euskararen ezaugarri nagusia aniztasun estandarraren eta euskalkien arteko bizikidetza da. Zuazok (2016) dioen bezala, euskalkiek zeregin garrantzitsua dute oraindik ere eguneroko komunikazioan eta komunitate askoren hizkuntza nortasunaren eraikuntzan. 2.2.1 Euskara Batuaren jatorria eta estandarizazio-prozesua Euskararen estandarizazio prozesua XX. mendearen bigarren erdialdean garatu zen, hizkuntzaren biziraupenarekiko eta biziberritzearekiko kezkak markatutako testuinguru batean. Une horretan, hainbat hizkuntzalari eta kultur eragile euskararen erabilera-eremuak zabaltzeko hizkuntza-eredu komun bat sortzeko beharra planteatzen hasi ziren (Maia eta Larrea, 2008). Prozesu horretan une garrantzitsua izan zen 1968ko Arantzazuko Biltzarra, Euskaltzaindiak antolatua. Topaketa horretan hizkuntza eredu komun bat sortzeko oinarriak ezarri ziren, gerora Euskara Batua deituko zena. Mitxelenak (1981), estandarizazio prozesuaren bultzatzaile nagusietako batek, azaltzen duen bezala, aldaera komun bat sortzea ezinbestekoa zen irakaskuntzan, administrazioan edo komunikabideetan euskararen presentzia bermatzeko. Ildo horretan, Euskara Batuaren helburua ez zen dauden euskalkiak ordezkatzea, baizik eta hizkuntza eredu partekatua eskaintzea, eremu ezberdinetako hiztunen arteko komunikazioa erraztuko zuena. Mitxelenak (1981) berak zioenez, estandarizazioa euskararen aldaera ezberdinen elementu komunetan oinarritu behar zen, baina aldi berean hizkuntza komunitate osoari hitz egiteko modu bakar bat inposatzea saihestuz. Euskara estandarraren garapenean, ortografiarekin, morfologiarekin eta lexikoarekin lotutako hainbat erabaki linguistiko hartu ziren. Hualdek eta Zuazok (2007) azaltzen duen bezala, euskararen estandarizazioa, neurri handi batean, erdialdeko euskalkietan zeuden ezaugarrietan oinarritu zen, batez ere gipuzkeran eta nafarreran, bere kokapen geografikoagatik eta tradizio literarioan zuen paperagatik. Euskara Batuaren sendotzeak lotura estua izan zuen euskarazko hezkuntza-sistemaren garapenarekin. Ikastolen eta hezkuntza-eredu elebidunen hedapenetik abiatuta, hizkuntza estandarra sistematikoki erabiltzen hasi zen irakaskuntzan. Cenozen arabera (2013), eskolak berebiziko garrantzia izan zuen euskara estandarraren hedapenean eta hizkuntza hainbat komunikazio testuingurutan erabiltzeko gai ziren hiztunen belaunaldi berrien prestakuntzan. Aldi berean, Euskara Batua aniztasun nagusi bihurtu zen komunikabideetan, administrazio publikoan eta kultur ekoizpenean. Gorter, et al. (2012) adierazi dutenez, aldaera estandarizatua izateak euskararen erabilera-eremuak nabarmen zabaltzea eta gizartean duen presentzia indartzea ahalbidetu zuen. Hala ere, euskara estandarra sartzeak ere eztabaidak sortu zituen hizkuntza-komunitatearen barruan. Autore batzuk kezkatuta agertu ziren dialekto tradizionalak ahuldu zitezkeelako. Hala ere, ondorengo ikerketek erakutsi dute euskara estandarra eta euskalkiak ez direla ulertu behar gatazkan dauden aldaki gisa, baizik eta hizkuntza beraren barruko forma osagarri gisa (Zuazo, 2016; Maia eta Larrea, 2008). Zentzu horretan, Zuazok (2010) azpimarratzen du Euskara Batuaren eta euskalkien arteko koexistentzia euskara garaikidearen ezaugarri definitzaileetako bat dela. Estandarrak komunikazio funtzioa betetzen du testuinguru formaletan, baina euskalkiek funtsezko zeregina dute oraindik ere eguneroko komunikazioan eta tokiko komunitateen kultura-transmisioan. 2.2.2 Euskalkiak Euskara estandarra izateaz gain, euskararen funtsezko beste ezaugarrietako bat euskalkien aniztasuna da. Historian zehar, hainbat lurralde eta komunitatetan garatu da euskara, eta, horri esker, berezko ezaugarriak dituzten euskalkiak agertu dira, hala nola ahoskera, hiztegia edo egitura gramatikal jakin batzuk dituztenak. Koldo Zuazok (2010) azaltzen duenez, euskalkiak ez dira aldaera isolatu gisa ulertu behar, baizik eta hizkuntzaren bilakaeran eragina izan duten prozesu historiko eta sozialen emaitza gisa. Mendeetan zehar, euskara batez ere ahoz transmititu zen nahiko txikiak ziren tokiko komunitateen barruan, eta horrek hizkuntza-barietate bereiziak sendotzea erraztu zuen. Euskal dialektologiak hainbat sailkapen proposatu ditu euskararen barne-aniztasuna deskribatzeko. Lehen sailkapen-saiakera sistematikoetako bat XIX. mendean egin zuen Louis-Lucien Bonaparte hizkuntzalariak, eta irizpide geografiko eta linguistikoen arabera bereizi zituen euskalki nagusiak. Bere proposamenaren arabera, bizkaiera, gipuzkera, iparraldeko eta hegoaldeko goi-nafarrera, lapurtera, behe-nafarrera eta zuberera bezalako barietateak identifika zitezkeen. Denborak aurrera egin ahala, hainbat ikerketak sailkapen tradizional hori berrikusi dute. Zentzu horretan, Zuazok (2016) euskalkien eremu handietan oinarritutako berrantolaketa proposatzen du, barietate kopurua sinplifikatzen duena. Autore horren arabera, gaur egun bost talde handi bereiz daitezke nagusiki: mendebaldekoa, erdialdekoa, nafarra, nafar-lapurtarra eta zuberotarra. Proposamen hau irizpide linguistikoetan zein faktore geografiko eta historikoetan oinarritzen da. Berrikiago, Aurrekoetxea et al. (2019) autoreek metodo dialektometrikoetan oinarritutako interpretazioa proposatzen dute, euskararen barietateak hiru eremu dialektal handitan multzokatzeko aukera ematen duena: mendebaldekoa, erdialdekoa eta ekialdekoa, eta horien barruan tokiko azpizigaitasunak bereizten dira. Hizkuntza-sailkapenetatik haratago, hainbat ikerketa soziolinguistikok adierazi dute euskalkiek paper garrantzitsua dutela tokiko komunitateen identitatean. Amorrortu, Ortega eta Idiazabalen arabera (2009), euskalkiak hurbiltasunarekin, tokiko identitatearekin eta hiztunen arteko eguneroko komunikazioarekin lotu ohi dira. Hori dela eta, eremu askotan euskalkiak dira oraindik ere testuinguru informaletan euskara erabiltzeko ohiko modua. Gainera, euskalkien erabilera nabarmen alda daiteke adinaren, testuinguru sozialaren edo ingurune geografikoaren arabera. Zenbait hiri-testuingurutan euskara estandarraren erabilera ohikoagoa den bitartean, landa-eremuetan edo tokiko hizkuntza tradizio handia duten komunitateetan euskalkiek eguneroko komunikazioan funtsezko lekua izaten jarrai dezakete. Alde horretatik, euskalkien aniztasuna euskararen hizkuntza-ondarearen funtsezko zati bat da. Hualdek eta Zuazok (2007) dioten bezala, euskalkien aldaera desberdinak egotea ez da interpretatu behar hizkuntzaren batasunerako oztopo gisa, haren aberastasunaren eta bilakaera historikoaren erakusgarri gisa baizik. 2.2.3 Euskara batuaren eta euskalkien arteko harremana Aurretik aipatu bezala, Euskara Batua sortzea funtsezko urratsa izan zen euskara eremu formaletan garatzeko eta irakaskuntza, administrazio eta komunikazio publikoko hizkuntza gisa sendotzeko. Hala ere, aldaera estandar bat sartzeak euskalkiek hizkuntza-komunitatearen barruan izan behar zuten zereginari buruzko gai berriak ere planteatu zituen. Ikuspegi soziolinguistikotik, autore asko bat datoz esatean Euskara Batua eta euskalkiak ez direla ulertu behar gaitasunean dauden barietate gisa, baizik eta hizkuntza beraren barruko forma osagarri gisa. Zuazok (2010) azaltzen duenez, estandarrak batez ere komunikazio-funtzioa betetzen du testuinguru formaletan, eta euskalkiak, berriz, testuinguru informaletan eta hiztunen arteko eguneroko komunikazioan erabiltzen dira. Banaketa funtzional horrek, neurri batean, soziolinguistikan aztertutako diglosia-egoerak gogorarazten ditu. Testuinguru askotan, euskara estandarra esparru instituzionaletan erabiltzen da, hala nola hezkuntzan, komunikabideetan edo administrazio publikoan, eta euskalkiek presentzia handia dute tokiko komunitateen eguneroko bizitzan (Aurrekoetxea, et al., 2019). Hala ere, hainbat ikertzailek adierazi dute erlazio hori ez dela barietateen arteko hierarkia zurrun gisa interpretatu behar. Gorter et al. (2012) autoreen arabera (2012), euskara estandarraren garapenak euskararen presentzia soziala bere osotasunean sendotzen lagundu du, euskararen erabilera-eremuak zabaltzea eta eremu publikoan duen ikusgarritasuna indartzea ahalbidetuz. Hezkuntzaren esparruan, Euskara Batuaren eta euskalkien arteko bizikidetza horrek garrantzi berezia du. Maiak eta Larreak (2008) adierazi bezala, euskara estandarra material didaktikoetan eta irakaskuntza formalean erabiltzen den barietatea izan ohi da, ikasle guztientzako hizkuntza-eredu komuna eskaintzen baitu. Hala ere, eskola-testuinguru askotan, ikasleek dialektoen barietateak ere erabiltzen dituzte eguneroko komunikazioan, bereziki horiek beren familia- edo komunitate-ingurune linguistikoaren parte direnean. Ildo horretan, zenbait egilek defendatzen dute hezkuntzak euskalkien aniztasuna elementu positibotzat hartu behar duela euskararen ikaskuntzaren barruan (Maia eta Larrea, 2008; Cenoz, 2013). Autore hauek argudiatzen dutenez, estandarraren eta euskalkien arteko koexistentziak hizkuntza-gaitasun zabalagoa garatzen lagun dezake, hiztunei hainbat komunikazio-testuingurutara egokitzeko aukera emanez. 2.3 Euskara Arratia-Nerbioi eskualdean Arratia-Nerbioi eskualdea, Bizkaiko barnealdean kokatua, historikoki euskarak biztanleriaren bizitza sozial eta kulturalean presentzia esanguratsua izan duen lurraldeetako bat da. Eskualde hori Igorre, Dima, Zeanuri, Lemoa edo Orozko udalerriek osatzen dute, eta euskal hizkuntza-tradizio handia eta euskararen erabilerak eguneroko bizitzako hainbat esparrutan duen jarraitutasuna ditu ezaugarri (Zuloaga, 2012). Lurraldearen konfigurazio geografikoak eta duela gutxiko historiaren zati handi batean izan duen landa-izaerak tokiko hizkuntza-praktikak eta zonaldeko berezko euskalkien aldaerak kontserbatzen lagundu dute. Alde horretatik, Arratia-Nerbioin hitz egiten den euskara oso kasu interesgarria da soziolinguistikaren ikuspegitik; izan ere, ohiko euskalkien jarraitutasuna eta euskara estandarrak zenbait gizarte-esparrutan duen presentzia gero eta handiagoa ikus daitezke (Zuazo, 2017; Zuloaga, 2021). 2.3.1 Arratia-Nerbioiko euskara Dialektologiaren ikuspegitik, Arratia-Nerbioi eskualdean hitz egiten den euskara mendebaldeko euskararen barruan kokatzen da, hau da, bizkaieraren eremuan. Koldo Zuazo (2017) hizkuntzalariak azaldu duenez, mendebaldeko euskara barne aniztasun handiena duen euskalkien eremuetako bat da euskararen barietate guztien artean. Historikoki, bizkaierak ezaugarri fonetikoak, lexikoak eta morfosintaktikoak izan ditu, euskararen beste aldaera batzuetatik bereizten dutenak. Hualdek eta Zuazok (2007) diotenez, euskalkien arteko desberdintasun horiek hizkuntzaren bilakaera historikoa eta lurralde bakoitzeko berezitasun soziokulturalak islatzen dituzte. Bizkaieraren barruan, tokiko azpibarietate batzuk identifika daitezke. Testuinguru horretan, Arratiako euskarak Bizkaiko beste eskualde batzuetatik bereizten duten ezaugarri espezifikoak ditu. Tokiko barietate horiek hainbat dialektologia-azterlanen xede izan dira, haien hizkuntza-ezaugarri bereziak aztertzeko. Horren adibide da Iglesiasek (2015) Igorreko hizkerari buruz egindako ikerketa, non tokiko barietate horren hainbat alderdi fonetiko, morfologiko eta lexiko aztertzen diren. 2.3.1.1 Arratiako euskararen hizkuntza-ezaugarriak Arratiako euskarak hainbat hizkuntza-ezaugarri bereizgarri ditu, eta euskararen mendebaldeko aldaeren multzoan kokatzen dute. Ezaugarri horien artean, Bizkaierari lotutako aditz-formak aurki daitezke; esate baterako, dot, dozu edo dau bezalako formak erabiltzea, euskara batuan erabiltzen diren dut, duzu edo du formen ordez (Zuloaga, 2021). Aditz-aldaera horiek mendebaldeko euskalkien ezaugarri nabarmenetako bat dira, eta hainbat ikerketa dialektologikotan jaso izan dira. Zuazoren arabera (2017), forma horiek mendebaldeko euskararen sistema morfosintaktikoaren barruan kokatzen dira eta euskalki horren berezko egituraren parte dira. Horrez gain, euskalki honetan ohikoa da euki aditza erabiltzea eduki aditzaren ordez, Bizkaieraren beste ezaugarri bereizgarri bat dena . Bestalde, hiztegiari dagokionez ere badira aldeak euskara batuaren eta tokian tokiko aldaeren artean. Bizkaiko hainbat tokitan, adibidez, barri erabiltzen da berri esan ordez, baltz forma erabiltzen da beltz-en ordez, edo zeozer erabiltzen da zerbait adierazteko. Halako aldaera lexikoek euskararen barne-aniztasuna agerian uzten dute, eta Bizkaierari buruz egindako ikerlan dialektologikoetan sarri dokumentatu dira (Zuazo, 2017; Hualde eta Zuazo, 2007; Zuloaga, 2021). Fonetikaren ikuspegitik, mendebaldeko barietateek zenbait berezitasun dituzte zenbait soinuren ahoskeran eta intonazio-patroietan. Hualde eta Zuazo (2007) azaltzen duen bezala, desberdintasun fonetiko horiek euskararen garapen historikoaren parte dira eta mendebaldeko barietateen elementu bereizgarri dira. Hizkuntza-interesa alde batera utzita, euskalkien ezaugarri horiek ere garrantzi handia dute tokiko komunitateen hizkuntza-identitatean. Amorrortu, Ortega eta Idiazabalen arabera (2009), euskalkiak hurbiltasun sozialarekin, tokiko identitatearekin eta hiztunen arteko eguneroko harremanekin lotu ohi dira. Horregatik, hiztunek euskara estandarra ezagutzen eta erabiltzen dutenean ere, tokiko barietateek presentzia handia izaten jarraitzen dute eguneroko komunikazioan. 2.3.2 Euskararen egoera soziolinguistikoa Arratia-Nerbioin Ikuspegi soziolinguistikotik, Arratia-Nerbioi eskualdeak euskararen ezagutza-maila nahiko altua du Euskal Herriko beste eskualde batzuekin alderatuta. Eusko Jaurlaritzaren Inkesta Soziolinguistikoan jasotako datuek erakusten dutenez, Bizkaiko barnealdeko eremuek historikoki euskararen presentzia handiagoa izan dute beste eremu urbanizatuago batzuek baino (Eusko Jaurlaritza, 2021). Egoera horretan lagundu duen faktoreetako bat hizkuntzaren familia-transmisioa izan da. Eskualdeko herri askotan, euskara izan da belaunaldiz belaunaldi etxeko eremuan eta harreman komunitarioetan erabili den hizkuntza. Martínez de Lunak (2013) dioen bezala, belaunaldien arteko transmisioa da hizkuntza gutxitu baten jarraipena bermatzeko elementu garrantzitsuenetako bat. Hala ere, azken hamarkadetan eskualdeko errealitate soziolinguistikoa ere aldatu egin da. Biztanleriaren mugikortasuna, urbanizazioa edo komunikabideen eragina bezalako faktoreek hiztunen hizkuntza-praktikak neurri batean aldatzen lagundu dute. Testuinguru horretan, hezkuntza-sistemak funtsezko zeregina izan du euskara mantentzeko eta zabaltzeko. Euskara komunikazio hizkuntza duten hezkuntza-ereduen hedapenak aukera eman du belaunaldi gazteenen artean hizkuntzaren ezagutza zabaltzeko. Cenozen arabera (2013), Euskal Herriko gazte askorentzat euskarazko hizkuntza sozializatzeko gune nagusietako bat bihurtu da eskola. Hala eta guztiz ere, hezkuntza-eremuan, irakaskuntzan hizkuntza-eredu gisa erabiltzen den Euskara Batuaren eta inguruneko berezko euskalkien arteko bizikidetza ere ikus daiteke. Kasu askotan, ikasleek euskara estandarra erabiltzen dute testuinguru akademikoetan, eta ikaskideen arteko eguneroko elkarreraginean, berriz, tokiko hizkeraren berezko euskalkiak ager daitezke (Maia eta Larrea, 2008; Cenoz, 2013). 2.4 Euskara Batua eta euskalkiak hezkuntzaren eremuan Hezkuntza-esparruak funtsezko zeregina izan du azken hamarkadetan euskara biziberritzeko eta normalizatzeko prozesuan. Euskara hezkuntza-sisteman pixkanaka sartzeak bere erabilera-eremuak nabarmen zabaltzea ahalbidetu du, eta hizkuntza hainbat gizarte-testuingurutan erabiltzeko gai diren hiztun-belaunaldi berriak sortzen lagundu du. Zentzu horretan, euskarazko hizkuntza sozializatzeko gune nagusietako bat bihurtu da eskola, batez ere familian hizkuntza ikasi ez duten ikasleentzat (Gorter et al. 2012). Azken urteetan burututako hainbat ikerketa soziolinguistikok nabarmentzen dute hezkuntza izan dela faktore garrantzitsuenetako bat gazteen artean euskararen ezagutza areagotzeari dagokionez. Ortegak et al. (2021) egindako azterlanek erakusten dutenez, gaur egungo hiztunen zati handi batek batez ere hezkuntza-sistemaren bidez eskuratu du euskara. Hiztun berriak kontzeptua erabiltzen dute autore horiek hizkuntza familiatik kanpo ikasi duten pertsonak aipatzeko, batez ere eskolan. Fenomeno horrek garrantzi handia izan du euskararen bilakaera soziolinguistikoan. Gorter et al. (2012) adierazi dutenez, euskarak hezkuntza-sisteman izan duen hedapenari esker, euskararen hiztun potentzialen kopurua handitu egin da, eta hizkuntzaren presentzia indartu egin da hainbat gizarte-eremutan. Aldi berean, eskolak espazio instituzional bat eskaini du, non euskara irakaskuntzarako, komunikaziorako eta ikasleen arteko interakziorako hizkuntza gisa erabil daitekeen. Hala ere, hezkuntzak euskararen garapenean duen zeregina ez da soilik hizkuntza ikastera mugatzen. Hezkuntza-sistemak funtzio garrantzitsua du, halaber, hizkuntza-jarrerak eraikitzen eta gazteen artean komunikazio-praktikak eratzen. Amorrortuk, Ortegak eta Idiazabalek (2009) adierazi bezala, ikasleek eskola-testuinguruan bizi dituzten hizkuntza-esperientziek eragin nabarmena dute hizkuntzaren pertzepzioan eta erabileran. Testuinguru horretan, hainbat hizkuntza-errealitatek bat egiten duten gune bihurtzen da eskola. Alde batetik, hezkuntza-sistemak batez ere Euskara Batua erabiltzen du hizkuntza-eredu gisa irakaskuntzan, lurralde ezberdinetako hiztunen arteko komunikazioa errazten duen aniztasun komuna eskaintzen baitu. Bestalde, ikasle asko euskararen aldaera euskalkiekin harremanetan daude beren familia- edo komunitate-ingurunean. Hizkuntza-barietate horiek dinamika soziolinguistiko konplexuak sortzen dituzte ikasgelan, eta hezkuntza-ikerketarako eta ikerketa soziolinguistikorako azterketa-eremu garrantzitsua da. 2.4.1 Euskara hezkuntza-sisteman Euskarak egungo hezkuntza-sisteman duen presentzia XX. mendearen bigarren erdian ikastolen mugimenduaren agerpenarekin hasi zen eraldaketa-prozesu historiko baten emaitza da. Gorter et al. (2012) autoreek adierazten duten bezala, hezkuntza-ekimen horiek euskarazko irakaskuntza bermatzeko sortu ziren, hizkuntzak hezkuntza-erakunde ofizialetan presentzia mugatua zuen testuinguruan. Denborak aurrera egin ahala, euskarazko hezkuntza pixkanaka sendotuz joan zen, eta hezkuntza-sistemaren barruan hainbat hizkuntza-eredu garatzea ekarri zuen. Euskal Autonomia Erkidegoan, adibidez, hezkuntza-sistemak hainbat eredu txertatu ditu, eta eredu horiek zehazten dute euskarak irakaskuntzan duen presentzia komunikazio-hizkuntza gisa. Martínez de Lunak (2017) azpimarratzen du, eredu horiek ikasleen artean euskararen ezagutza nabarmen zabaltzen lagundu dute, eta hezkuntza-testuinguru formaletan erabiltzea erraztu dute. Gaur egun, euskara ikastetxe ugaritan dago, eta ohiko irakaskuntza-hizkuntza da eskola-testuinguru askotan. Hainbat ikerketa soziolinguistikotan bildutako datuen arabera, Euskal Herriko ikasle askok euskarazko prestakuntzaren zati handi bat jasotzen dute, eta, horri esker, nabarmen handitu da belaunaldi berrien hizkuntza-gaitasuna (Soziolinguistika Klusterra, 2022). Aurrerapen horiek gorabehera, zenbait azterlanen arabera, euskara hezkuntza-sisteman ikasteak ere baditu erronka batzuk. Erronka nagusietako bat eskolan eskuratutako hizkuntza-ezagutzaren eta eguneroko gizarte-testuinguruetan hizkuntza eraginkortasunez erabiltzearen artean dagoen aldearekin lotzen da. Ortegak et al. (2021) adierazi bezala, ikasle askok euskarazko hizkuntza-gaitasun handia lortzen dute, baina horiek eskola-ingurunetik kanpo erabiltzea faktore sozialen eta testuinguruaren mende dago neurri handi batean. Faktore horien artean, familiaren hizkuntza-ingurunea, eguneroko bizitzan euskara erabiltzeko aukerak edo hiztunen hizkuntza-jarrerak nabarmentzen dira. Zenbait testuingurutan, euskara ohiko moduan erabil daiteke, bai eskolan, bai ikasleen gizarte-ingurunean. Beste kasu batzuetan, ordea, eskola-eremua izan daiteke ikasleek hizkuntza modu erregularrean erabiltzen duten gune bakarrenetako bat (Eusko Jaurlaritza, 2021). Gainera, hezkuntza-sistemak ikasgelan dagoen hizkuntza-aniztasuna kudeatzeko erronkari ere egin behar dio aurre. Euskal Herriko zenbait eremutan, batez ere euskalkien tradizio handia dutenetan, baliteke ikasleek euskararen tokiko barietateak ezagutzea, irakaskuntzan erabilitako hizkuntza-eredutik neurri handiagoan edo txikiagoan desberdintzen direnak (Aurrekoetxea et al., 2019). Testuinguru horretan, Cenoz eta Gorterrek (2015) defendatzen dute Euskara Batuak funtzio bateratzailea betetzen duela, hezkuntza-eremuan hizkuntza-esparru partekatu bat eskaintzen duelako. Hala ere, autore horiek berak ohartarazten dute euskalkien presentziak eragina izan dezakeela ikasgelako hizkuntza-praktiketan eta ikasleen hizkuntza-pertzepzioan. Horregatik, funtsezkoa da Euskara Batuak eta euskalkiek hezkuntza-testuinguruan betetzen duten zeregina ulertzea, ikasleen artean sortzen diren hizkuntza-dinamikak aztertzeko. Alderdi horrek garrantzi berezia hartzen du ikasleen euskararen erabileran eta pertzepzioan oinarritutako ikerketetan, eskola-ingurunean hizkuntza-barietate desberdinek nola elkarreragiten duten aztertzeko aukera ematen baitu (Cenoz, 2013). 2.4.2 Euskalkien zeregina euskararen irakaskuntzan Euskara Batua sortu zenetik, aldaera hori eremu formaletan erabiltzen den hizkuntza-eredu nagusia bihurtu da, batez ere irakaskuntzan, administrazioan edo komunikabideetan. Ondorioz, urte askotan euskararen euskalkiak bigarren mailan geratu ziren hezkuntza sistemaren barruan. Hala ere, Hala ere, Aurrekoetxea et al. (2019) autoreek azpimarratzen duten bezala, euskalkiek euskararen hizkuntza- eta kultura-ondarearen zati garrantzitsu bat izaten jarraitzen dute, eta, horregatik, garrantzi handiagoa hartzen joan da azken hamarkadetan. Ildo horretan, hainbat egilek defendatu dute garrantzitsua dela ikasleen ingurunean dauden hizkuntza-barietateak kontuan hartzea. Perez eta Garrok (2018) dioten bezala, eskola ez da gizarte-testuingurutik isolatutako espaziotzat hartu behar, inguruko hizkuntza-errealitatean integratu behar da. Horrek esan nahi du arreta jarri behar zaiela ikasleek eskola-eremutik kanpo erabiltzen dituzten hizketa-moduei, baita lurralde bakoitzeko euskalkiei ere. Ikuspegi horretatik, erregistro formaletan edo literarioetan soilik oinarritutako hizkuntza-ereduak soilik erabiltzea ez da nahikoa hizkuntzaren benetako aniztasuna islatzeko. Horregatik, ikerketa batzuek proposatzen dute euskararen irakaskuntzak hainbat hizkuntza-erregistro kontuan hartzea, Euskara Batuari lotutako formarik formalenak eta eguneroko komunikaziotik hurbilen dauden formak barne (Amorrortu et al., 2017). Eskolaren helburua ez da soilik hizkuntzaren araugintza-aldaera bat irakastea, baita komunikazio-testuinguru desberdinetara egokitzeko gai diren hiztun trebeak garatzen laguntzea ere. Ildo horretan, Perez eta Garro (2018) autoeek azpimarratu dute ikasleek euskara estandarra eta euskalkiak ezagutzeko aukera izan beharko luketela, azken horiek belaunaldien poderioz gal ez daitezen eta hizkuntza-aniztasunarekiko jarrera positiboa sustatzeko. Gainera, zenbait azterlanen arabera, hizkuntza-aldaera desberdinak ezagutzeak ikasleen komunikazio-gaitasuna zabaltzen lagun dezake. Ikuspegi horretatik, euskararen irakaskuntzak aukera eman beharko lieke ikasleei komunikazio-egoeraren arabera hizkuntza-erregistro desberdinak noiz eta nola erabili behar dituzten jakiteko (Amorrortu et al., 2017). Beraz, hezkuntza-eremuan euskalkiak egotea ez da ulertu behar euskara estandarra ikasteko oztopo gisa, baizik eta ikasleen hizkuntza-ezagutza aberasteko aukera gisa. Goikoetxeak (2003) dioen bezala, Euskara Batuaren eta euskalkien arteko harremanaren azterketak hizkuntzaren azterketa sistematikoan eta hainbat komunikazio-testuingurutan duen benetako erabileraren azterketan oinarritutako ikuspegia eskatzen du. 2.4.3 Euskalkiak eta hezkuntza-curriculuma Euskalkien aldaerak kontuan hartzearen garrantzia Euskal Autonomia Erkidegoko hezkuntza-curriculumean ere islatzen da. 77/2023 Dekretuaren arabera, Oinarrizko Hezkuntzako curriculumean hizkuntza-aniztasuna hizkuntza-komunikaziorako gaitasunaren barruan lantzen da, bereziki euskararen eta literaturaren arloan. Curriculumak ezartzen du ikasleek jarrera positiboa izan behar dutela beren ingurunean dagoen hizkuntza-aniztasunarekiko, Euskara Batuaren eta euskalkien balioa aitortuz. Alde horretatik, hezkuntza-helburuetako bat da ikasleak gai izatea beren ingurunean dauden euskararen barietateak identifikatzeko eta kultura-ondarearen zati gisa duten balioa ulertzeko (77/2023 Dekretua). Euskalkiekin lotutako edukiak pixkanaka lantzen dira hezkuntza-etapa guztietan. Lehen Hezkuntzako lehen mailetan, ingurune hurbilean dauden hizkuntza-barietateak identifikatzen hasten dira ikasleak. Gero, goi-mailako ikastaroetan, euskara estandarraren eta euskalkien arteko ezberdintasunen ezagutzan sakontzen da, baita horien komunikazio- eta kultura-balioan ere  (77/2023 Dekretua). Era berean, curriculumak ikasleen parte-hartzea sustatzen du eskolan eta gizartean euskararen erabilera sustatzen duten ekimenetan. Zentzu horretan, Etxebarriak et al. (2018) adierazten dute komunitatean euskara sustatzeko, inguruko hizkuntza-aniztasuna aztertzeko edo hizkuntzaren erabilera soziala indartzeko ekimenetan parte hartzeko proiektuak sar daitezke. Testuinguru horretan, hezkuntza-sistemak hizkuntza-ezagutzak transmititzeaz gain, euskararekiko eta haren barne-aniztasunarekiko jarrera positiboak sustatzen ditu. Ortega et al. (2021) autoreek azpimarratzen duten bezala, euskalkien balioespen positiboak ikasleen hizkuntza-identitatea indartzen eta hizkuntzaren erabilera zabalago bat errazten lagun dezake hainbat gizarte-testuingurutan.

2.4.4 Irakasleen zeregina euskara batuaren eta euskalkien kudeaketan

Euskara batuaren eta euskalkien arteko harremana hezkuntzan aztertzean, ezinbestekoa da irakasleen zeregina kontuan hartzea. Izan ere, irakasleek ez dute soilik eduki linguistikoak transmititzen; eragina dute ikasgelan legitimatzen diren praktika linguistikoetan, baloratzen diren barietateetan eta ikasleek hizkuntzarekiko garatzen dituzten jarreretan ere. Zentzu horretan, irakasleen hizkuntza-erabakiek eta haien diskurtso pedagogikoak eragin zuzena dute ikasleek euskara batuari eta euskalkiei buruz duten pertzepzioan (Maia eta Larrea, 2008; Cenoz, 2013). Eskola-testuinguru askotan, batez ere irakaskuntza formalean, euskara batua ezartzen da erreferentzia-eredu gisa. Aukera horrek oinarri pedagogiko sendoa du; izan ere, barietate estandarrak esparru komun bat eskaintzen du, testu akademikoen ulermena, idatzizko ekoizpena eta erregistro formalen erabilera errazten dituena (Cenoz eta Gorter, 2015). Hala ere, horrek ez du esan nahi ikasgelan dauden gainerako hizkuntza-barietateak alde batera utzi edo bigarren mailan kokatu behar direnik. Hainbat azterlanen arabera, euskalkiak irakaskuntza-prozesuan txertatzeak ikasleen eta hizkuntzaren arteko lotura handiagoa susta dezake. Ikasleek beren hitz egiteko modua eskola-ingurunean aintzatesten eta balioesten dela hautematen dutenean, beren hizkuntza-nortasuna indartzen da, eta, oro har, euskararen erabileraren aldeko jarrera positiboagoa garatzen da (Ortega et al., 2021). Aitzitik, tokiko barietateak ikusezin bihurtzen badira edo okertzat jotzen badira, eskola-hizkuntzaren eta inguruko hizkuntzaren arteko distantzia sor daiteke, eta horrek eragin negatiboa izan dezake motibazioan eta hizkuntzaren benetako erabileran. Testuinguru horretan, irakasleek funtsezko zeregina dute hizkuntza-bitartekari gisa. Haien lana da euskara batuaren erabilera tresna akademiko gisa orekatzea, euskalkiak ikasleen hizkuntza-errepertorioaren parte gisa aitortuz. Horrek esan nahi du ez bakarrik elkarrekintza jakin batzuetan erabiltzea onartzea, baizik eta ikasgelan hausnarketa-gai gisa txertatzea ere, euskararen hizkuntza-sisteman dituzten ezaugarriak eta balioa aztertuz (Maia eta Larrea, 2008). Ikuspegi horretatik, hizkuntza-hezkuntza komunikazio-gaitasun zabala garatzera bideratu behar da, ikasleek hainbat testuinguru eta erregistrotara egokitzeko gaitasuna izan dezaten. Horrela, hitz egiteko modu bakarra sustatu beharrean, helburua da ikasleei baliabideak ematea hizkuntza-aldaera desberdinak ulertu eta erabiltzeko, komunikazio-egoeraren arabera (Cenoz eta Gorter, 2015).

2.4.5 Hizkuntza-jarrerak, identitatea eta ahozko erabilera eskolan

Hizkuntzaren egiturazko alderdiez gain, ikerketa soziolinguistikoak hizkuntza-jarrerek hizkuntzen erabileran eta transmisioan duten garrantzia nabarmendu du. Hiztunek hizkuntza batekiko edo haren aldaerekiko dituzten jarrerek eragin nabarmena dute komunikazio-praktiketan, egoera jakinetan hizkuntza bat edo bestea aukeratzean eta denboran zehar haren erabilerari eustean (Cenoz, 2009). Euskararen kasuan, hainbat azterlanek agerian utzi dute batzuetan aldea dagoela hizkuntza-gaitasunaren eta benetako erabileraren artean. Hau da, gero eta gazte gehiagok euskararen ezagutza-maila ona duten arren, horrek ez du beti esan nahi eguneroko bizitzan ohiko erabilera duenik (Martínez de Luna, 2013; Eusko Jaurlaritza, 2021). Fenomeno hori lotuta dago gizarte-, testuinguru- eta jarrera-faktoreekin. Eskola-ingurunearen barruan, ikasleen hizkuntza-jarrerek hainbat elementuren eragina jasotzen dute, hala nola barietate bakoitzaren prestigioak, berdinen taldearen presioak edo ikasgelan bizitako komunikazio-esperientziek. Zentzu horretan, testuinguru formaletan euskara batuaren erabilera nagusiak lotura estua du egoera akademikoekin; euskalkiak, berriz, testuinguru informal eta hurbilekoekin lotzen dira. Banaketa funtzional horrek eragina izan dezake ikasleek barietate bakoitza hautemateko moduan eta horiek erabiltzeko aukeratzen dituzten testuinguruetan (Cenoz, 2013). Era berean, hizkuntza-identitateak funtsezko papera du prozesu honetan. Hiztun askorentzat, bereziki euskalkiek presentzia handia duten testuinguruetan, euskararen erabilera estuki lotuta dago komunitate bateko kide izatearekin eta identitate pertsonal zein kolektiboaren eraikuntzarekin (Amorrortu et al., 2017; Maia eta Larrea, 2008). Horregatik, hezkuntza-eremuan barietate horiek aintzatesteak eta balioesteak ikasleen eta hizkuntzaren arteko lotura sendotzen lagun dezake. Ahozko erabilerari dagokionez, hainbat ikerketek nabarmentzen dute ikasgelak ez duela beti bermatzen euskararen erabilera espontaneoa ikasleen artean, bereziki elkarrekintza informaletan. Kasu askotan, hizkuntzaren erabilera irakasleek gidatutako egoeretara edo jarduera akademikoetara mugatzen da; interakzio libreko guneetan, berriz, beste hizkuntza bat nagusitu daiteke, gaztelania kasu. Errealitate horrek agerian uzten du beharrezkoa dela eskola-ingurunean komunikazio-testuinguru esanguratsuak sortzea, euskararen erabilera erreala eta funtzionala sustatzeko (Soziolinguistika Klusterra, 2022; Ortega et al., 2021). Beraz, euskararen barietate guztiekiko jarrera positiboak sustatzea eta testuinguru anitzetan erabilera-aukerak sortzea funtsezko elementua da hizkuntza-normalizazioan aurrera egiteko. Hezkuntza-eremutik, horrek esan nahi du hizkuntza irakasteaz gain, haren erabilera, balorazioa eta ikasleen eguneroko bizitzan integratzea ere sustatu behar direla (Cenoz eta Gorter, 2015).

3. HELBURUAK

3.1. Helburu orokorra Lehen hezkuntzako klase bateko ikasleek Euskara Batuari buruz duten erabilera eta pertzepzioa aztertzea, dialekto-aldaerak kontuan hartuz, bai ahozko zein idatzizko komunikazioan, eskola-testuinguruaren barruan. 3.2. Helburu zehatzak

• Euskara Batuaren eta dialekto-aldaeraren erabilera eskola-jardueretan ikasleen ahozko eta idatzizko interakzioetan behatzea eta erregistratzea.
• Ikasleek Euskara Batuarekiko eta dialekto-aldaerarekiko duten ezagutza- eta lehentasun-maila identifikatzea, inkesta egokitu baten bidez.
• Irakasleek Euskara Batuaren irakaskuntzari buruz duten iritzia eta ikasgelan aldaera dialektalen presentzia jasotzea elkarrizketa baten bidez.
• Ikasgelan erabiltzen diren material didaktikoak aztertzea, eskola-baliabideetan zein euskara-mota nagusi diren zehazteko.

4. METODOLOGIA

4.1. Diseinua eta ikerketa motak Azterlan hau metodologia kualitatibo baten barruan kokatzen da, ikuspegi deskriptibo eta interpretatibo batekin; izan ere, Euskara Batua eta euskalkiak hezkuntza-testuinguru zehatz batean nola agertzen diren ulertu nahi du, bai eta ikasleek eta irakasleek bi hizkuntza-errealitateei buruz duten pertzepzioa ezagutu ere. Gainera, esplorazio-izaerako ikerketa bat da, errealitate espezifiko batean, hau da, euskara estandarraren eta euskalkien arteko bizikidetza Lehen Hezkuntzako ikasgela batean sakontzea bilatzen baitu, gertatzen den testuinguru errealetik hurbil dagoen ikuspegi batetik. Diseinu mota hori bereziki egokia da helburua ez denean aldagaiak manipulatzea edo kausazko harremanak ezartzea, baizik eta hizkuntza- eta hezkuntza-fenomenoak eguneroko jardunean garatzen diren moduan deskribatzea, interpretatzea eta ulertzea. Ikuspegi kualitatibo bat hautatzeak ikasgelako hizkuntza-praktikei, ikasleen eta irakasleen jarrerei eta euskararen barietateek eskola-testuinguruan betetzen duten zereginari buruzko informazio zehatza biltzeko beharrari erantzuten dio. Alde horretatik, ikerketa kasu zehatz batean zentratzen da, eta aztergai den fenomenora hurbilketa testuinguruzkoa eta esanguratsua eskaini nahi du. Alde horretatik, ikerketa kasu zehatz batean zentratzen da, eta aztergai den fenomenora hurbilketa testuinguruzkoa eta esanguratsua eskaini nahi du, emaitzak orokortzea baino gehiago ulermena sakontzea helburu duelarik. 4.2. Testuingurua, biztanleria eta lagina. Ikerketa honetako erreferentziazko biztanleria Euskal Autonomia Erkidegoko ikastetxe bateko Lehen Hezkuntzako ikasleek eta irakasleek osatzen dute, non euskara irakaskuntza-hizkuntza nagusietako bat den. Hautatutako lagina nahitakoa edo ez-probabilistikoa da, ikerketaren helburuen eta aztertu nahi den testuinguruaren arabera aukeratu baita. Kasu honetan, garrantzitsua da hizkuntza-errealitate aberatsa duen ikasgela batean lan egitea, Euskara Batua eta euskalkiak modu naturalean agertzen diren ingurunean. Zehazki, honako hauek osatzen dute lagina:

• Lehen Hezkuntzako 5. mailako talde bat, 9 eta 10 urte bitarteko X ikaslek osatua.
• Talde horretan euskararen irakaskuntzaz arduratzen den irakaslea. Bere parte-hartzea garrantzitsua da Euskara Batua gelan nola lantzen den eta euskalkiek irakaskuntzan zer leku duten ulertzeko.

Irakaslearen parte-hartzea bereziki garrantzitsua da, bere jardunak zuzenean eragiten baitu hizkuntza-erabileran, bai Euskara Batuaren sustapenean bai euskalkien presentziaren kudeaketan. Talde hori aukeratzea egokitzat jotzen da; izan ere, ikasleek jada euskararen erabileran nolabaiteko esperientzia dute, eta horrek aukera ematen du hizkuntza estandarraren eta tokiko aldaeren arteko harremana modu errealistan aztertzeko, bai ikasketa-esparruan bai eguneroko komunikazioan.

4.3. Informazioa biltzeko teknikak eta tresnak

Aztertutako fenomenoaren ikuspegi zabala eta egiaztatua lortzeko, informazioa biltzeko hainbat teknika erabiliko dira. Iturri desberdinen konbinazioak aukera ematen du datuak kontrastatzeko eta analisiaren sendotasuna handitzeko, fenomenoaren ikuspegi osatuagoa lortuz. Gainera, tresna desberdinak erabiltzeak ikerketa aberasten du, informazioa ikuspegi ezberdinetatik jasotzea ahalbidetzen baitu: behaketaren bidez portaera erreala aztertuz, galdetegien bidez pertzepzioak jasoz eta elkarrizketen bidez diskurtso sakonagoak lortuz.

4.3.1. Behaketa ikasgelan

Behaketa zuzen eta sistematikoa egingo da hainbat eskola-saiotan, Euskara Batua nola agertzen den eta euskalkiak ikasleen eta irakasleen eguneroko elkarreraginetan nola erabiltzen diren erregistratzeko. Behaketa honek izaera naturala izango du, hau da, ikasgelako ohiko jardueretan oinarrituko da, esku-hartzerik gabe, ikasleen portaera ahalik eta espontaneoena izan dadin. Horrela, benetako hizkuntza-erabilera jasotzeko aukera izango da. Horretarako, ikerketa honetarako berariaz diseinatutako behaketa-fitxa bat erabiliko da. Bertan, honako alderdi hauek jasoko dira:

• Ahozko mintzaldietan nagusi den hizkuntza-erabilera.
• Ikasleen hizkeran ezaugarri dialektalak agertzea.
• Egoera akademikoetan forma estandarrak erabiltzea.
• Jardueraren edo solaskidearen arabera erregistroak edo barietateak txandakatzeko joera.
• Euskara Batuaren erabilera sustatzeko irakasleek erabilitako estrategiak.

Behaketak ikasgelako benetako hizkuntza-portaerari buruzko zuzeneko informazioa lortzea ahalbidetuko du, eta parte-hartzaileen pertzepzioen edo adierazpenen mende soilik egotea saihestuko du.

4.3.2. Ikasleei zuzendutako galdetegia

Lehen Hezkuntzako 5. mailako ikasleen heldutasun- eta hizkuntza-mailara egokitutako galdetegi bat aplikatuko da. Tresna horrek galdera itxiak eta irekiak konbinatuko ditu, oinarrizko informazio kuantifikagarria zein iritzi edo pertzepzio pertsonalak bildu ahal izateko. Galdera-sortaren helburua honako hau izango da:

• Ikasleek Euskara Batuari eta euskalkiei buruz duten ezagutza-maila.
• Barietate bakoitzaren erabilera testuinguru desberdinetan.
• Forma batzuekiko edo besteekiko erakusten duten lehentasuna.
• Euskara estandarraren eta inguruko euskararen artean hautematen dituzten balizko zailtasunak edo desberdintasunak.

Tresna hau erabiltzea oso baliagarria da ikasleen ikuspegia ezagutzeko eta behaketaren bidez lortutako datuak osatzeko.

4.3.3. Irakasleei egindako elkarrizketa erdiegituratua

Elkarrizketa erdiegituratu bat egingo zaio euskara arloko irakasle arduradunari. Teknika horren bidez, informazio zehatzagoa eta gogoetatsuagoa jaso ahal izango da Euskara Batuaren irakaskuntzari buruz, ikasgelan hautemandako zailtasunei buruz eta euskalkien presentziari buruz. Elkarrizketak aukera emango du irakaslearen esperientzia profesionala sakonago ezagutzeko, bere jardunean hartzen dituen erabakien atzean dauden arrazoiak ulertuz. Gainera, tresna honen bidez ikuspegi praktikoa eta errealista jasoko da, ikasgelan benetan gertatzen denari buruzko informazio baliotsua eskainiz. Elkarrizketa hainbat ardatz tematikoren inguruan antolatuko da, besteak beste:

• Euskara Batuaren zeregina irakaskuntza-ikaskuntza prozesuan.
• Irakasleek euskalkien eraginari buruz duten pertzepzioa.
• Hizkuntza-aniztasuna kudeatzeko erabilitako estrategiak.
• Eredu estandarraren eta inguruneko forma dialektalen arteko orekaren balorazioa.

Era berean, elkarrizketan zehar aztertuko da irakasleak nola erantzuten dien ikasleen hizkuntza-hautaketei, ea zuzenketak egiten dituen eta nola integratzen dituen euskalkiak ikaskuntza-prozesuan. Elkarrizketaren izaera erdiegituratuak aukera emango du aurretiazko gida bat mantentzeko, baina, aldi berean, interes bereziko ideietan sakontzeko aukera ere emango du.

4.3.4. Material didaktikoen azterketa

Aurreko teknikekin batera, ikasgelan erabiltzen diren material didaktikoak aztertuko dira, bertan agertzen den hizkuntza-erabilera eta euskararen barne-aniztasuna nola irudikatzen den ikusteko. Material didaktikoek garrantzi handia dute, ikasleei transmititzen dieten hizkuntza-eredua baldintzatzen baitute. Horregatik, azterketa honen bidez identifikatu nahi da zein den materialetan nagusitzen den hizkuntza-mota eta ea euskalkiek presentziarik duten edo soilik Euskara Batua erabiltzen den. Analisi hori elementu hauetan oinarrituko da:

• Lan-fitxak.
• Material osagarriak.
• Baliabide digitalak.
• Eskolako jardueretan erabiltzen diren beste euskarri batzuk.

Material horien azterketari esker, egiaztatu ahal izango da Euskara Batua erreferentzia linguistiko nagusi gisa agertzen den edo, aitzitik, euskalkien presentzia edo aintzatespenerako tarterik dagoen. Gainera, kontuan hartuko da materialek hizkuntza-erregistro desberdinak lantzeko aukerarik ematen duten, hau da, ahozko eta idatzizko hizkuntzaren arteko bereizketa edo testuinguruaren araberako egokitzapena.

4.4. Analisiaren aldagaiak edo dimentsioak

Ikerketaren izaera kualitatiboa dela eta, egokiagoa da analisi-dimentsioez hitz egitea aldagai esperimentalez baino. Hala ere, informazioa modu sistematikoan antolatzeko eta interpretatzeko, hainbat dimentsio zehaztu dira, aztergai den fenomenoaren alderdi nagusiak jasotzeko. Dimentsio nagusia:

• Euskara Batuaren eta euskalkien erabilera ikasgelako ahozko eta idatzizko komunikazioan.

Dimentsio espezifikoak:

• zagutza-maila: ikasleek Euskara Batuari eta euskalkiei buruz duten ulermena eta bereizteko gaitasuna.
• Erabilera: hizkuntza bakoitza zein testuingurutan erabiltzen den (egoera formalak, informalak, irakaslearekin edo ikaskideen artean…).
• Hizkuntza-lehentasunak: ikasleek zein hizkuntza-mota aukeratzen duten egoera desberdinetan.
• Jarrerak eta pertzepzioak: Euskara Batuarekiko eta euskalkiekiko sentimenduak, erosotasuna edo segurtasuna barne.
• Irakasleen ikuspegia: irakasleek hizkuntza-aniztasunari buruz duten pertzepzioa eta kudeaketa-moduak.
• Material didaktikoen hizkuntza-eredua: erabiltzen diren baliabideetan zein hizkuntza mota nagusitzen den eta euskalkien presentzia dagoen ala ez.

Dimentsio horiek aukera emango dute aztertutako fenomenoa ikuspegi integral batetik ulertzeko, hizkuntza-erabilera ez ezik, horren atzean dauden faktoreak ere kontuan hartuta.

4.5. Prozedura

Ikerketaren garapena ondoz ondoko hainbat fasetan antolatuko da, fase bakoitzean ekintza zehatzak garatuz eta informazioa modu sistematikoan bilduz.

1. fasea. Zentroarekin kontaktua eta baimenak: Lehenik eta behin, ikerketa gauzatu ahal izateko, dagokion baimena eskatuko zaie ikastetxeari eta inplikatutako irakasleei. Horrez gain, ikasleen familiei edo legezko tutoreei ikerketaren helburuen, prozeduraren eta ezaugarrien berri emango zaie, eta haien baimena eskatuko da, adingabeen parte-hartzea bermatzeko beharrezkoa den bezala. Aldi berean, informazioa biltzeko erabiliko diren tresnak (behaketa-fitxa, galdetegia eta elkarrizketaren gida) berrikusi eta egokituko dira, ikasleen adinera eta testuingurura egoki moldatzen direla ziurtatzeko.
2. fasea. Ikasgelaren behaketa: Bigarren fasean, ikasgelako jardueretan zehar behaketa zuzena egingo da, hainbat saiotan banatuta. Behaketa hau sistematikoa izango da, aurrez prestatutako fitxa baten bidez, eta helburua izango da Euskara Batua eta euskalkien erabilera nola agertzen den erregistratzea, bai ikasleen ahozko interakzioetan, bai idatzizko jardueretan. Era berean, irakasleak erabiltzen dituen estrategiak ere jasoko dira, bereziki Euskara Batuaren erabilera sustatzeko egiten dituen ekintzak. Fase honek ikasgelako hizkuntza-errealitatearen ikuspegi zuzena eta errealista emango du.
3. fasea. Ikasleei galdetegia aplikatzea: Ondoren, galdetegi bat emango zaie ikasleei, eskola-ordutegiaren barruan eta irakaslearekin adostutako une batean. Galdetegia aplikatu aurretik, jardueraren helburua modu argi eta ulergarrian azalduko zaie, konfiantza giroa sortuz eta erantzun zintzoak ematea sustatuz. Galdetegia banaka edo taldeka bete ahal izango dute, taldearen ezaugarrien arabera egokiena den moduan. Tresna honen bidez, ikasleen ezagutza, erabilera eta lehentasunak jasoko dira, Euskara Batuari eta euskalkiei dagokienez.
4. fasea. Irakasleei elkarrizketa: Laugarren fasean, elkarrizketa erdiegituratu bat egingo zaio ikasgelako euskara irakasleari. Elkarrizketa giro lasai eta egoki batean egingo da, irakasleak bere esperientzia eta iritzia modu librean adierazteko aukera izan dezan. Elkarrizketaren bidez, Euskara Batuaren irakaskuntzari buruzko pertzepzioa, ikasleek izan ditzaketen zailtasunak eta euskalkien presentziak ikasgelan duen eragina jasoko dira. Fase honek informazio kualitatibo baliotsua emango du, aurretik bildutako datuak osatzeko.
5. fasea. Material didaktikoen berrikuspena: Ondoren, ikasgelan erabiltzen diren material didaktikoak aztertuko dira, hala nola testuliburuak, lan-fitxak edo bestelako baliabideak. Azterketa honen bidez, erabilitako hizkuntza-eredua identifikatu nahi da, hau da, Euskara Batua nagusi den edo euskalkiek ere presentziarik duten. Horrek aukera emango du ikasgelan transmititzen den hizkuntza-ereduaren inguruko informazioa osatzeko.
6. fasea. Informazioa antolatzea eta aztertzea: Azkenik, fase guztietan bildutako datuak antolatu, sailkatu eta aztertuko dira. Horretarako, informazioa kategorietan banatuko da, eta eredu errepikariak, joerak eta desberdintasunak identifikatuko dira. Bereziki, Euskara Batuaren eta euskalkien erabileraren arteko harremana aztertuko da, bai eta ikasleen eta irakasleen pertzepzioekin lotura duten alderdiak ere. Fase honek ikerketaren ondorio nagusiak ateratzeko oinarriak ezarriko ditu.

4.6. Datuen analisia Datuen analisia nagusiki ikuspegi kualitatibo batetik egingo da, nahiz eta galdetegitik lortutako datu batzuk modu deskribatzailean aurkeztu ahal izango diren. Lehenik eta behin, behaketaren bidez jasotako informazioa aztertuko da, ikasgelan gertatzen diren hizkuntza-erabileraren egoera esanguratsuenak identifikatuz. Bereziki kontuan hartuko dira Euskara Batuaren eta euskalkien erabilera-ereduak, baita testuinguruaren arabera gertatzen diren aldaketak ere. Ondoren, ikasleen galdetegietatik jasotako datuak aztertuko dira. Galdera itxien kasuan, emaitzak modu sinplean antolatuko dira (ehunekoak edo maiztasunak), eta galdera irekien erantzunak aztertuko dira, ikasleen iritzi eta pertzepzio nagusiak identifikatzeko. Bestalde, irakaslearekin egindako elkarrizketaren edukia aztertuko da, kategoria tematikoen bidez. Horrela, Euskara Batuaren irakaskuntzari, euskalkien presentziari eta hizkuntza-aniztasunaren kudeaketari buruzko ideiak identifikatu ahal izango dira. Azkenik, material didaktikoen analisiak emandako informazioa gehituko da, ikasgelan transmititzen den hizkuntza-eredua ulertzeko.      

1. ERANSKINA. BEHAKETA FITXA

Behaketa-fitxa hau Euskara Batuaren eta euskalkien erabilera ikasgelako jardueretan modu sistematikoan erregistratzeko diseinatu da. Tresna honen bidez, ikasleen eta irakasleen hizkuntza-portaera zuzenean aztertu ahal izango da, bai ahozkoan bai idatzizkoan.

Datu orokorrak

• Ikastaldea: Lehen Hezkuntzako 5. maila
• Ikasleen adina: 9–10 urte
• Ikasle kopurua:
• Data: ____________________
• Behatzailea: ____________________

KATEGORIA	ADIERAZLEAK
Erabilitako hizkuntza-mota	– Euskara Batua – Tokiko euskalkia – Gaztelania – Erabilera mistoa
Erabilera testuingurua	– Klaseko jarduerak (ahozkoak / idatzizkoak) – Jolasa edo atsedenaldia – Irakaslearekin – Ikaskideen artean
Ahoskera eta lexikoa	– Euskalkiaren eta Batuaren arteko alde fonetikoak – Tokiko hitzen erabilera vs forma estandarrak – Hiztegi aberastasuna eta egokitasuna
Gramatika-egiturak	– Forma estandarren erabilera – Tokiko aldaera gramatikalak (adib. aditz-formak) – Nahasketa edo interferentziak
Hizkuntza-erregistroa	– Testuinguruaren arabera egokitutako hizkuntza – Ahozko/informal vs formal/idatzizko erabilera
Jarrera eta motibazioa	– Erosotasuna Euskara Batuarekin – Segurtasunik eza edo zailtasunak – Euskalkiarekiko atxikimendua – Parte-hartze maila
Irakaslearen esku-hartzea	– Euskara Batua sustatzeko estrategiak – Zuzenketak (noiz eta nola) – Euskalkien tratamendua (onartu, zuzendu, integratu…)

 

2. ERANSKINA. IKASLEENTZAKO GALDETEGIA

Galdetegi hau Lehen Hezkuntzako ikasleen adinera egokituta dago, eta haien hizkuntza-erabilera, ezagutza eta jarrerak ezagutzea du helburu.

Jarraibideak ikasleentzat

Galdetegi honek ez du erantzun on edo txarrik. Zure egunerokoan euskara nola erabiltzen duzun jakin nahi dugu. Markatu X batekin zure ustez egokiena den erantzuna.

1. Etxean, zein hizkuntza erabiltzen duzu gehien? ☐ Euskara ☐ Gaztelania ☐ Biak ☐ Beste bat: _____________
2. Lagunekin jolasten duzunean, zein hizkuntza erabiltzen duzu gehien? ☐ Euskara ☐ Gaztelania ☐ Biak ☐ Beste bat: _____________
3. Entzun al duzu inoiz Euskara Batuaz hitz egiten? ☐ Bai ☐ Ez ☐ Ez dakit
4. Ikasgelan, zein euskara-mota erabiltzen duzu gehien? ☐ Euskara Batua (liburuetan eta eskolan erabiltzen dena) ☐ Nire herriko euskara / etxekoa ☐ Biak
5. Zein erabiltzea gustatzen zaizu gehien lagunekin hitz egiteko? ☐ Euskara Batua ☐ Nire herriko euskara ☐ Biak berdin ☐ Berdin zait
6. Eta idazteko? ☐ Euskara Batua ☐ Nire herriko euskara ☐ Biak ☐ Ez dakit
7. Nola sentitzen zara Euskara Batua erabiltzen duzunean? ☐ Oso eroso ☐ Normala ☐ Pixka bat zaila ☐ Oso zaila
8. Euskara Batua ulertzea erraza edo zaila egiten zaizu? ☐ Oso erraza ☐ Erraz samarra ☐ Pixka bat zaila ☐ Oso zaila
9. Gustatzen zaizu Euskara Batua ikastea eskolan? ☐ Bai, asko ☐ Bai, pixka bat ☐ Ez gehiegi ☐ Ez batere
10. Zure ustez, Euskara Batua zertarako erabiltzen da gehien? ☐ Klasean eta eskolako lanetan ☐ Denarekin hitz egiteko ☐ Irakasleekin hitz egiteko ☐ Ez dakit
11. Zure herriko euskarak eta Euskara Batuak desberdinak direla uste duzu? ☐ Bai, asko ☐ Pixka bat ☐ Ez dira desberdinak ☐ Ez dakit
12. Zein hizkuntza-motarekin sentitzen zara erosoago hitz egiten? ☐ Nire herriko euskara ☐ Euskara Batua ☐ Bietan berdin
13. Nahi baduzu, hemen idatzi edo marraztu dezakezu euskaraz nola hitz egiten duzun:

     

3. ERANSKINA. IRAKASLEENTZAKO ELKARRIZKETA GIDOIA

Elkarrizketa erdiegituratu honen helburua da irakaslearen ikuspegia jasotzea Euskara Batuaren irakaskuntzari eta euskalkien presentziari buruz, baita bi hizkuntza-errealitate horien arteko harremana nola kudeatzen den ezagutzea ere.

Galdera-gidoia

• Zein da zure ustez Euskara Batuaren garrantzia Lehen Hezkuntzan?
• Zer zailtasun ikusten dituzu ikasleen artean Euskara Batua erabiltzerakoan?
• Zure esperientzian, zein egoeratan erabiltzen dute ikasleek gehiago euskalkia? Eta noiz Euskara Batua?
• Ikasle batek euskalkian hitz egiten duenean, nola jokatzen duzu? Zuzentzen duzu? Nola?
• Nola kudeatzen duzu euskalkien presentzia ikasgelan?
• Zure ustez, euskara batua erabiltzeak ikasleen komunikazioa eta ikaskuntza hobetzen ditu? Zergatik?
• Zein estrategia erabiltzen dituzu Euskara Batua sustatzeko?
• Eta nola lantzen edo integratzen dituzu euskalkiak ikasgelan?
• Ikasleen jarrerari dagokionez, nola ikusten duzu Euskara Batua eta euskalkien arteko harremana?
• Zaila egiten zaizu bi hizkuntza-errealitate horiek uztartzea? Zergatik?
• Zer hobetu daiteke zure ustez euskara irakaskuntzan, Euskara Batua eta euskalkiak kontuan hartuta?

          Bibliografia 77/2023 Dekretua, maiatzaren 30ekoa, Oinarrizko Hezkuntzaren curriculuma zehaztu eta Euskal Autonomia Erkidegoan ezartzekoa (EHAA, 2023-06-09). Amorrortu, E., Ortega, A., & Idiazabal, I. (2009). Actitudes y prejuicios lingüísticos entre los jóvenes vascos. Universidad del País Vasco. Amorrortu, E., Ortega, A. & Goirigolzarri, J. (2017). Hiztun berriak eta hizkuntza ohitura aldatzea. Udaltop udaletako euskara zerbitzuen topaketak. BAT Soziolinguistika Aldizkaria, 104(3), 1-178. Aurrekoetxea, G., Gaminde, I., Ormaetxea, J. L., & Videgain, X. (2019). Euskalkien sailkapen berria. Universidad del País Vasco/Euskal Herriko Unibertsitatea. Cenoz, J. (2009). Towards multilingual education: Basque educational research from an international perspective. Multilingual Matters. Cenoz, J. (2013). Defining multilingualism. Annual Review of Applied Linguistics. Cenoz, J., & Gorter, D. (2015). Multilingual education: Between language learning and translanguaging. Cambridge University Press. Eusko Jaurlaritza. (2021). VII. Inkesta soziolinguistikoa. Eusko Jaurlaritza. Ferguson, C. A. (1959). Diglossia. Word, 15(2), 325–340. Goikoetxea, J. L. (2003). Euskalkia eta hezkuntza. Gorter, D., Aiestaran, J., & Cenoz, J. (2012). La revitalización del euskera y el paisaje lingüístico de Donostia-San Sebastián. In D. Gorter, H. F. Marten, & L. Van Mensel (Eds.), Minority languages in the linguistic landscape (pp. 148–163). Palgrave Macmillan. Hualde, J. I., & Zuazo, K. (2007). The standardization of the Basque language. Language Problems & Language Planning, 31, 142–168. Iglesias, A. (2015). Igorreko hizkeraren azterketa dialektologikoa. Universidad del País Vasco. Lasagabaster, D. (2001). Bilingualism, immersion programmes and language learning in the Basque Country. Journal of Multilingual and Multicultural Development, 22(5), 401–425. Maia, J., & Larrea, K. (2008). Euskara batua eta euskalkiak Haur eta Lehen Hezkuntzan. Martínez de Luna, I. (2013). Euskara EAEko hezkuntza sisteman: Irakurketa soziologikoa. In Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Saila & Soziolinguistika Klusterra (Eds.), Ikasleak hiztun (pp. 121–133). Eusko Jaurlaritza. Ortega, A., Goirigolzarri, J., & Amorrortu, E. (2021). Participatory action research to promote linguistic mudas among new speakers of Basque: Design and benefits. Journal of Multilingual and Multicultural Development, 43, 1–13. Soziolinguistika Klusterra. (2022). Euskararen kale erabileraren neurketa, 2021. Soziolinguistika Klusterra. Perez, K. eta Garro, E. (2018). Ikastetxeko hizkuntza-proiektua, hautuak egiteko eta ikastetxea eraldatzeko aukera. Jakingarriak, 77, 56-59. Zuazo, K. (2010). El euskera y sus dialectos. Alberdania. Zuazo, K. (2016). Euskalkiak. Elkar. Zuazo, K. (2017). Mendebaldeko euskara. Elkar. Zuloaga, E. (2021). Bizkaiko euskararen barne-egituraketaz: Sartaldea eta sortaldea. Anuario del Seminario de Filología Vasca Julio de Urquijo, 50(1–2), 201–232. https://doi.org/10.1387/asju.22865